Đèn đường LED giảm sáng: Nguyên nhân và cách khắc phục

Đèn đường LED giảm sáng theo thời gian thường do chip LED suy giảm quang thông, tản nhiệt kém, bụi bẩn, driver xuống cấp hoặc điện áp lưới không ổn định. Nếu đèn mờ rõ chỉ sau vài năm sử dụng, bạn nên kiểm tra để xác định đúng nguyên nhân thay vì vội thay mới toàn bộ đèn.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết từng dấu hiệu, tìm cách khắc phục và xác định khi nào nên thay đèn để đảm bảo hiệu quả chiếu sáng, tiết kiệm chi phí. Cùng theo dõi nhé!

Hiện tượng đèn đường LED giảm sáng theo thời gian là gì

Đèn đường LED giảm sáng theo thời gian là sự sụt giảm dần của quang thông (lượng ánh sáng phát ra, đo bằng lumen) mà không có lệnh điều chỉnh nào từ người vận hành. Mắt người thường không nhận ra mức giảm 5% đến 10%, nhưng khi vượt 20% thì độ rọi trên mặt đường đã thấp hơn thiết kế.

Bạn cần phân biệt rõ ba dạng biểu hiện sau:

• Mờ đồng loạt, từ từ: cả tuyến đèn tối dần qua nhiều năm, thường do suy giảm quang thông tự nhiên hoặc bụi bẩn.
• Mờ cục bộ: một vài bộ đèn tối hơn hẳn các bộ bên cạnh, thường do driver hoặc chip LED của riêng bộ đó.
• Mờ theo vị trí hoặc giờ: đèn cuối tuyến tối hơn đầu tuyến, hoặc tối hơn vào giờ cao điểm dùng điện, thường do điện áp lưới.

Lưu ý: Nếu chỉ nhìn bằng mắt, bạn rất dễ đánh giá sai. Máy đo độ rọi (lux meter) tại cùng một điểm, cùng điều kiện, là cách duy nhất để có số liệu so sánh giữa các lần kiểm tra.

>>> Xem thêm: Driver đèn đường LED hỏng: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý đúng kỹ thuật

Nguyên nhân do suy giảm quang thông tự nhiên của chip LED

Mọi chip LED đều suy giảm quang thông theo thời gian, đây là quy luật vật lý chứ không phải lỗi sản xuất. Quy ước phổ biến trong ngành là sau khoảng 50.000 giờ chiếu sáng, độ sáng còn lại khoảng 70% so với ban đầu (mức L70), tức giảm khoảng 30%.

Với đèn đường bật khoảng 11 đến 12 giờ mỗi đêm, 50.000 giờ tương đương hơn 11 năm. Nếu đèn của bạn mờ rõ chỉ sau 2 đến 3 năm, nguyên nhân gần như chắc chắn không nằm ở suy giảm tự nhiên mà ở các yếu tố bên dưới.

Từ kinh nghiệm thực tế của đội ngũ kỹ thuật chúng tôi, mức suy giảm thực tế phụ thuộc rất lớn vào chất lượng chip và nhiệt độ làm việc. Chip chất lượng tốt chạy ở dòng điện vừa phải suy giảm chậm hơn đáng kể so với chip rẻ bị ép chạy dòng cao.

Khi chọn đèn, bạn hãy yêu cầu nhà cung cấp cho xem số liệu thử nghiệm duy trì quang thông của chip (thường theo chuẩn LM-80) thay vì chỉ nghe con số "tuổi thọ 50.000 giờ" trên catalogue.

Nguyên nhân do tản nhiệt kém, nhiệt độ làm việc cao

Nhiệt độ là kẻ thù số một của chip LED. Khi nhiệt độ mối nối (junction) tăng cao, hiệu suất phát quang giảm ngay lập tức và quá trình lão hóa diễn ra nhanh hơn.

Tản nhiệt kém xuất phát từ ba nguồn chính:

• Thiết kế vỏ đèn có diện tích cánh tản nhiệt quá nhỏ so với công suất.
• Keo hoặc miếng dẫn nhiệt giữa mạch chip và vỏ đèn bị khô, nứt sau thời gian dài.
• Bụi bẩn, nhựa cây, tổ côn trùng bịt kín các khe tản nhiệt.

Một lỗi thường gặp là khách hàng chọn đèn theo công suất ghi trên nhãn mà không xem xét kích thước và chất liệu thân đèn. Hai bộ đèn cùng 150W nhưng một bộ nhôm đúc dày cánh tản nhiệt, một bộ vỏ mỏng, sẽ có nhiệt độ làm việc chênh nhau rất xa dưới nắng nóng.

Khí hậu nóng ẩm như ở miền Nam Việt Nam khiến vấn đề này nghiêm trọng hơn. Nhiệt độ môi trường 35 độ C kết hợp đèn đặt trên cao, ít gió, làm nhiệt độ bên trong bộ đèn vượt xa mức thử nghiệm trong phòng lab.

Dấu hiệu nhận biết là vỏ đèn nóng bất thường khi chạm vào lúc vừa tắt, hoặc ánh sáng mờ dần và ngả màu sau vài giờ bật liên tục.

>>> Xem thêm: Đèn năng lượng mặt trời nhấp nháy liên tục vào ban đêm là lỗi gì?

Nguyên nhân do bụi bẩn, côn trùng bám trên mặt kính, lens

Đây là nguyên nhân dễ bị bỏ qua nhưng lại dễ khắc phục nhất. Lớp bụi, muội than, xác côn trùng và hơi muối bám trên mặt kính hoặc lens chắn bớt ánh sáng và làm lệch hướng chùm sáng thiết kế.

Mức ảnh hưởng thay đổi theo môi trường lắp đặt:

Bụi bám mặt trong của kính cũng gây giảm sáng, đặc biệt khi gioăng kín nước đã lão hóa và hơi ẩm lọt vào. Khi thấy hơi nước đọng hoặc vệt ố bên trong, bạn cần kiểm tra chỉ số IP và thay gioăng, không chỉ lau bên ngoài.

Vệ sinh đúng cách giúp đèn lấy lại một phần đáng kể độ sáng mà không tốn chi phí linh kiện. Đây luôn là bước đầu tiên nên làm trước khi nghi ngờ các bộ phận điện tử.

Nguyên nhân do driver xuống cấp, dòng điện đầu ra suy giảm

Driver (nguồn cấp cho LED) có nhiệm vụ biến điện lưới thành dòng điện ổn định cho chip. Khi driver xuống cấp, dòng điện đầu ra giảm hoặc dao động, và đèn mờ đi dù chip LED vẫn còn tốt.

Linh kiện thường hỏng đầu tiên là tụ điện hóa. Dưới nhiệt độ cao kéo dài, dung dịch bên trong tụ khô dần, làm driver mất khả năng lọc và ổn dòng.

Các dấu hiệu cho thấy driver có vấn đề:

• Đèn mờ không đều, có lúc sáng lúc tối hoặc nhấp nháy nhẹ.
• Đèn khởi động chậm, sáng yếu rồi mới lên dần.
• Các bộ đèn cùng lô, cùng thời gian lắp đặt mờ gần giống nhau dù bề mặt sạch.
• Đo dòng đầu ra thấp hơn thông số ghi trên nhãn driver.

Từ kinh nghiệm thực tế của đội ngũ kỹ thuật chúng tôi, driver là bộ phận có tuổi thọ ngắn hơn chip LED trong phần lớn bộ đèn giá rẻ. Vì vậy khi chọn đèn đường, hãy hỏi rõ thương hiệu driver, chuẩn chống sét lan truyền và thời gian bảo hành riêng cho nguồn.

Với đèn có bộ điều khiển dimming (ví dụ dimmer nhiều cấp), bạn cần kiểm tra thêm mạch điều khiển. Lỗi cài đặt hoặc hỏng mạch dimmer có thể khiến đèn bị kẹt ở mức công suất thấp, nhìn bên ngoài rất giống hiện tượng xuống cấp.

>>> Xem thêm: Có nên chọn đèn công suất càng lớn càng tốt? Hướng dẫn chọn đúng từ chuyên gia

Nguyên nhân do điện áp lưới thấp hoặc dây dẫn quá dài

Đèn đường thường lắp thành tuyến dài, và điện áp sụt dần theo chiều dài dây. Những bộ đèn ở cuối tuyến nhận điện áp thấp hơn đầu tuyến, nên ánh sáng yếu hơn.

Sụt áp phụ thuộc vào ba yếu tố: Tiết diện dây, chiều dài tuyến và tổng dòng tải. Dây nhỏ mà kéo xa, hoặc đấu thêm nhiều bộ đèn so với thiết kế ban đầu, đều làm tình trạng xấu đi.

Nếu driver có dải điện áp đầu vào rộng, đèn sẽ chịu được lưới yếu tốt hơn. Tuy nhiên khi điện áp rơi xuống dưới ngưỡng làm việc tối thiểu của driver, dòng ra vẫn giảm và đèn vẫn mờ.

Cách khắc phục và duy trì độ sáng cho đèn đường LED

Chúng tôi khuyến nghị quy trình sau:

• Bước 1 - Đo hiện trạng: dùng máy đo độ rọi ghi lại giá trị tại các điểm cố định dưới đèn, đối chiếu với thiết kế ban đầu.
• Bước 2 - Vệ sinh: lau sạch kính, lens, khe tản nhiệt, kiểm tra gioăng kín nước. Đo lại độ rọi sau khi làm sạch để biết bụi bẩn gây mất bao nhiêu phần trăm.
• Bước 3 - Kiểm tra điện: đo điện áp đầu vào tại bộ đèn, kiểm tra mối nối, aptomat và đầu cốt dọc tuyến.
• Bước 4 - Kiểm tra driver: đo dòng và điện áp đầu ra, so với thông số trên nhãn. Thay driver tương thích nếu sai lệch lớn.
• Bước 5 - Kiểm tra tản nhiệt và chip: thay keo dẫn nhiệt nếu đã khô, thay mạch chip LED nếu nhiều mắt đã chết hoặc xuống cấp.
• Bước 6 - Lập lịch bảo trì: ghi nhận từng lần kiểm tra để theo dõi xu hướng suy giảm của cả tuyến.

Để duy trì độ sáng lâu dài ngay từ khâu chọn mua, bạn nên chú ý các tiêu chí sau:

Với các tuyến đường có lưu lượng thay đổi theo giờ, bạn nên cân nhắc đèn có bộ giảm sáng chủ động. Hạ công suất vào khung giờ vắng không chỉ tiết kiệm điện mà còn giảm tải nhiệt cho chip và driver, giúp bộ đèn duy trì quang thông tốt hơn về lâu dài.

>>> Xem thêm: Điện áp lưới không ổn định làm hỏng đèn đường LED như thế nào?

Khi nào nên thay mới bộ đèn đường LED

Bạn nên cân nhắc thay mới bộ đèn khi gặp một trong các tình huống sau:

• Độ rọi sau vệ sinh và sửa điện vẫn thấp hơn khoảng 30% so với thiết kế.
• Đèn đã vượt khoảng 50.000 giờ hoạt động và quang thông xuống dưới mức L70.
• Chi phí thay driver và mạch chip đã gần bằng giá một bộ đèn mới.
• Vỏ đèn bị ăn mòn, nứt, mất kín nước, tản nhiệt hư hỏng.
• Bộ đèn không còn linh kiện thay thế tương thích.
• Tuyến đèn cần nâng cấp để có dimming, giám sát hoặc điều khiển từ xa.

Lưu ý: Đèn LED đời cũ hiệu suất thấp có thể tốn điện hơn đáng kể so với đèn thế hệ mới ở cùng mức độ sáng. Khi tính cả chi phí điện nhiều năm, thay mới thường kinh tế hơn việc cố gắng sửa một bộ đèn đã cuối vòng đời.

Với tuyến đèn quy mô lớn, nên thay theo từng đợt ưu tiên, bắt đầu từ các vị trí mờ nhất hoặc quan trọng nhất về an toàn giao thông. Cách này giúp phân bổ ngân sách hợp lý mà vẫn đảm bảo chiếu sáng cho khu vực then chốt.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đèn đường LED bị giảm sáng sau vài năm sử dụng?

Trả lời: Có 5 nguyên nhân chính: suy giảm quang thông tự nhiên của chip, tản nhiệt kém, bụi bẩn bám mặt kính, driver xuống cấp và điện áp lưới thấp. Nếu đèn mờ rõ chỉ sau 2 đến 3 năm, thường là do tản nhiệt, driver hoặc chất lượng linh kiện chứ không phải suy giảm tự nhiên.

Suy giảm quang thông của đèn LED là gì và bao nhiêu là bình thường?

Trả lời: Đó là việc lượng ánh sáng phát ra giảm dần theo thời gian hoạt động. Mức quy ước phổ biến là còn khoảng 70% quang thông ban đầu sau 50.000 giờ, tức giảm khoảng 30%. Mức giảm nhanh hơn đáng kể trong thời gian ngắn cần được kiểm tra nguyên nhân.

Vệ sinh mặt kính đèn đường có giúp tăng độ sáng không?

Trả lời: Có, và thường thấy rõ ở các tuyến đèn đặt gần đường nhiều bụi, khu công nghiệp hoặc ven biển. Bạn nên đo độ rọi trước và sau khi vệ sinh để biết chính xác mức cải thiện. Nếu mặt trong kính bị ố hoặc đọng nước, cần kiểm tra thêm gioăng kín nước.

Driver xuống cấp có làm đèn giảm sáng không?

Trả lời: Có. Khi driver không còn cấp đủ dòng ổn định, chip LED nhận ít điện hơn nên sáng yếu, dù bản thân chip vẫn còn tốt. Dấu hiệu thường gặp là đèn mờ không đều, nhấp nháy hoặc khởi động chậm.

Điện áp thấp ở cuối tuyến có làm đèn đường mờ hơn không?

Trả lời: Có. Dây dẫn dài, tiết diện nhỏ hoặc mối nối kém làm sụt áp, khiến đèn cuối tuyến nhận điện thấp hơn đầu tuyến. Bạn có thể xác nhận bằng cách đo điện áp tại bộ đèn đầu và cuối tuyến.

Bao lâu nên bảo trì, vệ sinh đèn đường LED một lần?

Trả lời: Khu dân cư ít bụi nên vệ sinh 9 đến 12 tháng một lần. Đường nhiều xe tải, khu công nghiệp hoặc ven biển nên kiểm tra và vệ sinh sau mỗi 3 đến 6 tháng. Mỗi lần bảo trì nên kết hợp đo độ rọi và kiểm tra mối nối điện.

Khi nào cần thay mới thay vì tiếp tục dùng đèn đường giảm sáng?

Trả lời: Khi độ sáng vẫn thấp sau vệ sinh và sửa điện, đèn đã quá khoảng 50.000 giờ, hoặc chi phí sửa gần bằng giá bộ đèn mới. Lúc này thay mới thường tiết kiệm hơn khi tính cả tiền điện và công bảo trì nhiều năm. Hoàng Quốc Bảo có thể khảo sát và so sánh các phương án để bạn chọn giải pháp phù hợp ngân sách.

Kết bài

Nếu tuyến đèn của bạn đang mờ dần mà chưa rõ nguyên nhân, hãy liên hệ Hoàng Quốc Bảo để đăng ký tư vấn giải pháp chiếu sáng nhé!